અરબ સાગર કરતા બંગાળની ખાડીમાં કેમ વધુ ચક્રવાત આવે છે? જાણો તેના કારણો

Cyclones: ચક્રવાત અર્ણબ 28 ઓક્ટોબરે આશરે 140 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે ટકરાવાનાનું છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે બંગાળની ખાડીમાં અરબ સાગરની તુલનામાં વધુ ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાત કેમ આવે છે? તેનું કારણ સમુદ્રની સપાટીનું તાપમાન, વાયુમંડળની સ્થિતિ, ભેજની હાજરી અને ઓશન સર્કુલેશનમાં તફાવત છે. આ બંને જળ ક્ષેત્ર ઉત્તરી હિંદ મહાસાગરનો હિસ્સો છે, પરંતુ બંગાળની ખાડીમાં સામાન્ય રીતે ચક્રવાતના બનવા અને તેના ઝડપી થવા માટે વધુ અનુકૂળ સ્થિતિઓ હોય છે.

બંગાળની ખાડીમાં વધુ તોફાન આવવાના કારણ

1. સમુદ્રની સપાટીનું ગરમ તાપમાન

ટ્રોપિકલ સાઇક્લોન ગરમ સમુદ્ર જળથી એનર્જી હાસિલ કરે છે. બંગાળની ખાડીમાં સમુદ્રની સપાટીનું તાપમાન હંમેશા ગરમ રહે છે, જેનાથી તોફાનો બનવા માટે જરૂરી ગરમી અને ભેજ મળે છે. જ્યારે સમુદ્રનું પાણી બાષ્પીભવન થાય છે, તો તે વાયુમંડળમાં ભેજ પહોંચાડે છે. આ ભેજના સંઘનનથી ગુપ્ત ઉષ્મા મુક્ત થાય છે, જે વિકસી રહેલા ચક્રવાતને વધુ મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરે છે. અરબસાગર પણ એટલો ગરમ હોય છે કે ત્યાં શક્તિશાળી વાવાઝોડા બની શકે, ખાસ કરી ચોમાસા પહેલા અને ચોમાસાના બાદના સમયમાં.

આ પણ વાંચોઃ લોરેન્સ બિશ્નોઈની કાળી કહાની! સાબરમતીમાં આસપાસની 49 કોટડીઓ છે ખાલી

2. મીઠા પાણીનું આવવું અને ઓશન સ્ટ્રેટિફિકેશન

બંગાળની ખાડીમાં ગંગા, બ્રહ્મપુત્ર અને ઇરાવદી જેવી નદીઓનું ભારે માત્રામાં મીઠું પાણી આવે છે, અને અહીં વરસાદ પણ વધુ પડે છે. તેનાથી સમુદ્રની સપાટી પર ખારાપણું ઓછું થઈ જાય છે અને પાણીની એક સ્થિર ઉપરી પરત બની જાય છે. ચક્રવાત દરમિયાન આ પરત ઉંડા પાણીથી ઠંડા પાણીને ઉપર આવવા અને મળવાથી રોકે છે. જેથી સમુદ્રની સપાટીનું તાપમાન એટલું વધુ રહી શકે છે કે તોફાનને ઉર્જા મળતી રહે. પરંતુ આ અસર સ્થાનિક મહાસાગરની સ્થિતિઓ પર નિર્ભર કરે છે અને ચક્રવાતોની વધુ સંખ્યાનું આ એકમાત્ર કારણ નથી.

3. વાયુમંડળની અનુકૂળ પરિસ્થિતિ

ચક્રવાત બનવા માટે ઘણા પર્યાવરણીય પાસા નિર્ભર કરે છે, જેમાં હ્યુમિડિટી, વિંડ શિયર અને પહેલાથી રહેલી હવામાનની હલચલ સામેલ છે. જ્યારે વર્ટિકલ વિંડ શિયર નબળું પડે છે તો તોફાન વધુ અસરકારક રીતે એક વિકસિત થઈ રહેલી સિસ્ટમની ચારે તરફ જમા થઈ શકે છે. સિઝનલ હવાઓની પેટર્ન અને મોન્સૂનનું સર્કુલેશન બંને એરિયામાં ચક્રવાતોના બનવાને પ્રભાવિત કરે છે. બંગાળની ખાડીમાં હંમેશા આવી સ્થિતિઓ એક સાથે બને છે, જે ટ્રોપિકલ સાઇક્લોન માટે ખુબ અનુકૂળ હોય છે.

4. ભૂગોળ અને કિનારાનો પ્રભાવ

બંગાળની ખાડીનો ઉત્તરીય ભાગ કંઈક અંશે છીછરો અને ગળણી આકારનો છે. તેનાથી કિનારાના વિસ્તારમાં પૂર્વી ભારત અને બાંગ્લાદેશના ગીચ વસ્તીવાળા ક્ષેત્ર આવે છે. જ્યારે ચક્રવાત જમીનની નજીક આવે છે તો સમુદ્રનું પાણી કિનારાથી અંદર સુધી આવી શકે છે, જેનાથી ભીષણ પૂર આવી શકે છે. અરબ સાગર વધુ ખુલ્લો છે, પરંતુ અહીં પણ વિનાશકારી ચક્રવાત આવે છે, જે ભારત, પાકિસ્તાન, ઓમાન અને યમનને પ્રભાવિત કરે છે.

આ પણ વાંચોઃ સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચૂંટણી પંચનું સોગંદનામું, કહ્યું- SIR અંગેના નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા

શું અરબ સાગરમાં ચક્રવાતોનો ખતરો વધી રહ્યો છે?

તાજેતરના દાયકાઓમાં અરબ સાગરમાં શક્તિશાળી વાવાઝોડાની સંખ્યામાં વધારો જોવા મળ્યો છે. જળવાયુ પરિવર્તનને કારણે સમુદ્રનું વધતું તાપમાન તેમાં યોગદાન આપી શકે છે, પરંતુ કુદરતી જળવાયુ પરિવર્તનશીલતાની પણ તેમાં ભૂમિકા હોય છે. ભલે બંગાળની ખાડીમાં તોફાન વધુ આવતા હોય, પરંતુ અરબ સાગરને સુરક્ષિત ન માનવો જોઈએ.