વિવાદના વંટોળ વચ્ચે ગુજરાત સહિત 17 રાજ્યોમાં થશે SSR, જાણો SIR કરતા કેટલું અલગ અને શાં માટે થશે?

ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી એક પછી એક વિરોધ પ્રદર્શન જોવા મળી રહ્યા છે. કોકરોચ જનતાપાર્ટીએ દિલ્હીમાં શુક્રવારે કરનોટ પ્લેસ પાસે સેન્ટ્રલ પાર્કમાં તિરંગા રેલીનું આયોજન કર્યું છે. જો કે પોલીસે આ રેલીને મંજૂરી આપી નથી. આ વિરોધ ચૂંટણી પંચે હાથ ધરેલી એસઆઈઆર પ્રક્રિયા અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશકુમારના વિરોધ ચાલુ છે. જેમાં કોંગ્રેસ સહિત વિપક્ષી દળો પણ મેદાને પડ્યા છે. આ બધા વચ્ચે હવે SIRની સાથે સાથે SSRનું નામ ચગ્યું છે. કારણ કે 17 રાજ્યોમાં SSR થઈ રહ્યુ છે. આખરે આ એસએસઆર શું છે તેની કેમ જરૂર પડી એ પણ જાણો.

કયા રાજ્યોમાં થઈ રહ્યું છે SSR
ચૂંટણી પંચે 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વોટર લિસ્ટની SSR કરાવવાનો આદેશ બહાર પાડ્યો છે. આ માટે એક જાન્યુઆરી 2027ને આધાર બનાવવામાં આવ્યો છે. કેટલાક રાજ્યોમાં એસઆઈઆર પણ ચાલુ છે ત્યારે તમને એ સવાલ સ્વાભાવિક રીતે થાય કે આ એસઆઈઆર અને એસએસઆરમાં શું ફરક છે. શાં માટે હાલ તે 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં થવા જઈ રહ્યું છે. પહેલા તબક્કામાં ઉત્તર પ્રદેશ, પંજાબ, ગોવા, મણિપુર, બિહાર, તમિલનાડુ, રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, ગુજરાત, કેરળ, અસમ, પશ્ચિમ બંગાળ, પુડુચેરી, આંદમાન અને નિકોબાર ટાપુઓ તથા લક્ષદ્વીપમાં SSR હાથ ધરાશે. જ્યારે જે રાજ્યો કે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં SIRની પ્રક્રિયા હાલ ચાલુ છે કે હમણા જ પૂરી થઈ છે ત્યાં SSR માટે અલગ કાર્યક્રમ જાહેર કરાશે.

શું છે આ SSR?

• SIR એટલે Special Summary Revision. 
• આ એક મતદાર યાદી અપડેટ કરવાની નિયમિત પ્રક્રિયા છે. જે હેઠળ નવા યોગ્યતા ધરાવતા મતદારોને યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવે છે. 
• આ ઉપરાંત મતદાર યાદીમાં પહેલેથી સામેલ હોય તેવા મતદારોના નામ, સરનામા અને અન્ય જાણકારીઓમાં જો ભૂલ હોય તો તેને સુધારવામાં આવે છે. 
• કોઈ યોગ્ય નાગરિકનું નામ છૂટી ગયું હોય તો તેને જોડવા માટે અરજી કરી શકાય છે. 
• આ પ્રક્રિયા માટે 1 જાન્યુઆરી 2027ને આધાર માનવામાં આવશે.

SSR અને SIRમાં શું ફરક?

• ચૂંટણી પંચના જણાવ્યાં મુજબ મતદાર યાદીને ઠીકઠાક કરવા અને અપડેટ કરવા માટે SIR અને SSR થાય છે. બંને પ્રક્રિયાનો હેતુ મતદાર યાદીને યોગ્ય અને અપડેટ કરવાનો છે. પરંતુ બંનેની રીત અલગ અલગ છે. 
• SIR (Special Intensive Revision) એ ઊંડી તપાસ અને પાત્રતાની ચકાસણી માટે હોય છે. જ્યારે SSR (Special Summary Revision)માં બનેલી મતદાર યાદીને અપડેટ કરવાની અને ભૂલો સુધારવાનું છે.
• SIRમાં મોટા પાયે મતદારોની જાણકારીની ખરાઈ થતી હોય છે. જ્યારે SSRમાં વર્તમાન મતદાર યાદીના આધારે જરૂર લાગે ત્યાં ફેરફાર થાય છે. એટલે કે પ્રક્રિયામાં ફરક છે. 
• SIRમાં એક નિર્ધારિત પ્રક્રિયા હેઠળ નામ જોડવામાં આવે છે જ્યારે SSRમાં પાત્રતા ધરાવતા મતદારોના નામ જોડવામાં આવે છે. 
• SIR દરમિયાન ચકાસણી અંતર્ગત અપાયેલી માહિતીની તપાસ કરવામાં આવે છે. જ્યારે SSRમાં નામ, એડ્રસ અને અન્ય વિગતોમાં સુધારો કરી શકાય છે. 
• નામ હટાવવાની પ્રક્રિયા બંનેમાં અલગ હોય છે. SIRમાં અયોગ્ય અને ખોટા સમાવાયેલા લોકોની તપાસ બાદ નિયમ મુજબ કાર્યવાહી કરાય છે. SSRમાં દાવા, આપત્તિઓ, અને નિર્ધારિત નિયમો પ્રમાણે કાર્યવાહી થાય છે. 
• SIRમાં મતદારોની જે યાદી હોય છે તેમની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવામાં આવે છે. જ્યારે SSRમાં મતદાર યાદીમાં જરૂરી અપડેટ અને સુધાર કરવામાં આવે છે.

SSR કરાવવાની કેમ જરૂર પડી?

• SSR એ વર્તમાન વોટર લિસ્ટ પર આધારિત હોય છે. આ પ્રક્રિયામાં સંશોધન પહેલાની તપાસ સામેલ હોય છે. જેમ કે બીએલઓ દ્વારા ઘરે ઘરે જઈને ચકાસણ કરવી, વોટર લિસ્ટથી છૂટી ગયેલા યોગ્ય મતદારોની ઓળખ કરવી, ભૂલો સુધારવી અને બે જગ્યાએ નામ હોય તેવા મતદારોની ઓળખ કરવી. 
• આ સાથે જ એવા નામોની પણ ઓળખ કરવી જેમના મૃત્યુ થઈ  ચૂક્યા છે અથવા તો કાયમી રીતે બીજે રહેવા ગયા છે. 
• ચૂંટણી પંચના આદેશ મુજબ ઈલેક્ટોરલ રજિસ્ટ્રેશન ઓફિસર્સ (ERO) એક ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી બહાર પાડવી પડશે. 
• ત્યારબાદ તેના પર દાવાઓ અને આપત્તિઓ માંગવામાં આવશે. 
• અંતિમ યાદી બહાર પાડતા પહેલા આવા મામલાઓની પતાવટ કરાશે. 
• મતદારો પોતાના નામ સામેલ કરવા માટે ફોર્મ 6, પ્રવાસી મતદાર ફોર્મ 6એ, નામ હટાવવા કે આપત્તિ જતાવવા માટે ફોર્મ 7 તથા સરનામું બદલવા, સુધારવા કે અન્ય જરૂરી ફેરફારો કરવા માટે ફોર્મ 8નો ઉપયોગ કરી શકે છે.

મહત્વની તારીખો

• ચૂંટણી પંચના નિર્ધારિત કાર્યક્રમ મુજબ 12 નવેમ્બરે ડ્રાફ્ટ યાદી બહાર પાડવામાં આવશે. 
• 12 નવેમ્બરથી 11 ડિસેમ્બર સુધીમાં દાવાઓ અને આપત્તિ હોય તો નોંધાવી શકાશે. 
• 28 ડિસેમ્બર સુધીમાં આ સમસ્યાઓનું નિવારણ કરાશે. 
• 4 જાન્યુઆરી 2027ના રોજ ફાઈનલ યાદી બહાર પાડવામાં આવશે.

2027માં 18 વર્ષ પૂરા કરનારા યુવાઓે પણ મળશે તક
આ વખતની પ્રક્રિયામાં યુાઓ માટે 18 વર્ષ પહેલા જ અરજી કરવાની સુવિધા મળેલી છે. 
ચૂંટણી પંચના જણાવ્યાં મુજબ 1 જાન્યુઆરી 2027 ઉપરાંત 1 એપ્રિલ, 1 જુલાઈ અને 1 ઓક્ટોબર 2027 સુધીમાં 18 વર્ષ પૂરા કરનારા યુવાઓ પહેલેથી અરજી કરી શકશે. એટલે કે જે યુવાઓ 2027ના આગામી ત્રિમાસિકમાં 18 વર્ષના  થશે તેઓ પણ અરજી કરી શકે છે.