કુદરતનું ભયાનક રૂપ: 2026-27માં આવી રહ્યો છે 'સુપર અલ નીનો', 10 લાખ મોતની ચેતવણીએ દુનિયામાં ગભરાટ

Super El Nino Heat Deaths: કલ્પના કરો, આગામી બે વર્ષમાં માત્ર ગરમીને કારણે 10 લાખથી વધુ લોકો જીવ ગુમાવશે. આ કોઈ હોરર ફિલ્મની વાર્તા નથી, પરંતુ આબોહવા વૈજ્ઞાનિકોની સીધી ચેતવણી છે. 2026-27માં આવનાર 'સુપર અલ નીનો' વિશ્વને ગરમી, દુષ્કાળ, પૂર અને રોગોમાં ડૂબાડી શકે છે, જે પહેલા ક્યારેય નહોતા થયા. સૌથી ચિંતાજનક વાત એ છે કે, ભારત અને તેના પડોશી દેશો આ ખતરામાં સૌથી આગળ છે.

શિકાગો યુનિવર્સિટી ખાતે ક્લાઈમેટ ઈમ્પેક્ટ લેબના નવા સંશોધન મુજબ, જૂન 2026થી ફેબ્રુઆરી 2027ની વચ્ચે, સુપર અલ નીનોને કારણે માત્ર ગરમીને કારણે વિશ્વભરમાં આશરે 450,000 લોકો મૃત્યુ પામે તેવી ધારણા છે. આમાંના મોટાભાગના મૃત્યુ વિશ્વના ગરીબ અને વિકાસશીલ દેશો (ગ્લોબલ સાઉથ)માં થશે. 2027ના અંત સુધીમાં આ આંકડો 10 લાખને વટાવી શકે છે.

સૌથી ગંભીર અસર ક્યારે અનુભવાશે?

હકીકતમાં, અલ નીનોની સૌથી ગંભીર અસર નવેમ્બર-ડિસેમ્બરમાં તેની ટોચના થોડા મહિના પછી અનુભવાય છે, કારણ કે પૃથ્વીની આબોહવા પ્રણાલીને પ્રતિક્રિયા આપવામાં સમય લાગે છે. સંશોધકોએ વિશ્વભરના 24,378 પ્રદેશોનું મૂલ્યાંકન કર્યું હતું, પરંતુ ફેબ્રુઆરી 2027 પછી તાપમાનના વિગતવાર અંદાજોના અભાવને કારણે, અહેવાલની સમયમર્યાદા તે સમયગાળા સુધી મર્યાદિત હતી.

અભ્યાસ મુજબ, 2027માં અત્યંત ગરમ દિવસોની સંખ્યામાં 44 ટકાનો વધારો થશે. આઘાતજનક રીતે, આજે અસામાન્ય રીતે ગરમ ગણાતા દિવસો 2040ના દાયકા સુધીમાં સામાન્ય ઉનાળાના દિવસો બની જશે. ઇમ્પિરિયલ કોલેજ લંડનના આબોહવા વૈજ્ઞાનિક ફ્રેડરિક ઓટ્ટોના મતે, અલ નીનો આપણને અકાળે એવા ભવિષ્યમાં ધકેલી રહ્યો છે, જેના તાપમાનમાં અનુકૂલન કરવામાં આપણને બે દાયકા લાગવા જોઈએ.

આ અહેવાલમાં ભારત, પાકિસ્તાન અને દક્ષિણ એશિયાના બાકીના ભાગોમાં આ વસંત અને ઉનાળામાં ગરમીથી થતા મૃત્યુમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની આગાહી પણ કરવામાં આવી છે. હાલમાં આ પ્રદેશ પર એક અલગ ફોલો-અપ અભ્યાસ ચાલી રહ્યો છે.

ગરમીના વિનાશ, જે ક્યારેય સત્તાવાર આંકડાઓમાં નોંધાયેલા નથી

ગરમીથી થતા મૃત્યુની સાચી સંખ્યા ઘણીવાર ઓછી આંકવામાં આવે છે. યુ.એસ.માં રોગ નિયંત્રણ કેન્દ્રો (CDC) અનુસાર, ગરમીથી થતા મૃત્યુ 2018માં વાર્ષિક સરેરાશ 700થી વધીને વાર્ષિક લગભગ 1,000 થયા. જો કે, બોસ્ટન યુનિવર્સિટી અને NPR દ્વારા બે વર્ષના અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે વાસ્તવિક સંખ્યા ઘણી વધારે છે, જેમાં દર વર્ષે ઓછામાં ઓછા 9,000થી 10,000 અમેરિકનો ગરમીથી થતા મૃત્યુથી મૃત્યુ પામે છે.

ફ્લોરિડા રાજ્યમાં પરિસ્થિતિ વધુ ભયાનક છે. સંશોધકોનો અંદાજ છે કે ગરમીને કારણે વાર્ષિક આશરે 1,900 મૃત્યુ થાય છે, જે સત્તાવાર આંકડા કરતા લગભગ 40 ગણા વધારે છે.

NCRBએ 2000થી 2020ની વચ્ચે કુલ 20,615 હીટસ્ટ્રોકના મૃત્યુ નોંધ્યા હતા, જ્યારે IMDના પોતાના અંદાજ મુજબ આ આંકડો ફક્ત 10,545 છે. બંને સરકારી વિભાગોના પોતાના આંકડા લગભગ અડધા જેટલા અલગ છે. ફક્ત 2020 માં, NCRB એ 530 હીટસ્ટ્રોકના મૃત્યુની ગણતરી કરી હતી, જ્યારે રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળ (NDMA) એ તે વર્ષે ફક્ત 4 મૃત્યુ નોંધ્યા હતા.

નેચર મેડિસિનના એક અભ્યાસ મુજબ, 2024 ના જૂન-સપ્ટેમ્બર સમયગાળામાં, ભારતમાં ગરમીથી સંબંધિત આશરે 62,775 મૃત્યુ ગરમીથી સંબંધિત હતા, જે સત્તાવાર વાર્ષિક આંકડા કરતા ઘણા વધારે છે.

આ તફાવત આટલો મોટો કેમ છે? ગરમી ઘણીવાર પ્રમાણમાં ઓછા સ્વસ્થ લોકોને મારી નાખે છે, પરંતુ તે હાઈ બ્લડ પ્રેશર અથવા હૃદય રોગ જેવી હાલની પરિસ્થિતિઓને વધારી શકે છે. કારણ કે ગરમી શરીર પર કોઈ દૃશ્યમાન નિશાન છોડતી નથી, ડોકટરો ઘણીવાર મૃત્યુને "હાર્ટ એટેક" અથવા "કિડની નિષ્ફળતા" તરીકે લેબલ કરે છે, જ્યારે વાસ્તવિક મૂળ કારણ ગરમી છે.

વૃદ્ધો અને ગર્ભવતી મહિલાઓ સૌથી વધુ જોખમમાં છે

છેલ્લા દાયકામાં 65 વર્ષથી વધુ ઉંમરના વૃદ્ધોમાં ગરમીને કારણે મૃત્યુ બમણાથી વધુ થયા છે. વેલકમ ટ્રસ્ટના સર્વેમાં, બ્રિટનથી ઝિમ્બાબ્વે સુધીના 70 ટકાથી વધુ આરોગ્ય કર્મચારીઓએ સ્વીકાર્યું કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ગર્ભવતી મહિલાઓમાં ગરમીને કારણે થતી સમસ્યાઓમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ આરોગ્ય કર્મચારીઓએ અજાત બાળકોના વિકાસ અને નવજાત શિશુઓના સ્વાસ્થ્ય પર પ્રતિકૂળ અસરોની પણ જાણ કરી છે.

વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) અનુસાર, અતિશય ગરમી વિશ્વના મૃત્યુના મુખ્ય કારણોમાં 90 ટકાનું જોખમ વધારે છે. આનો અર્થ એ છે કે ગરમી માત્ર એક નવો રોગ નથી, પરંતુ એક પરિબળ છે જે હાલના જોખમોને વધારે છે.

યુરોપ પણ તૈયારી વિનાનું છે

આ સમસ્યા ફક્ત ગરીબ દેશોનો સામનો કરી રહી નથી. યુરોપ પણ તેના નવા, ગરમ વાતાવરણ માટે તૈયાર ન હોય તેવું લાગે છે. ગયા ઉનાળાના સતત ગરમીના કારણે યુરોપમાં ઓછામાં ઓછા 40,000 વધારાના મૃત્યુ થયા હતા, અને સંપૂર્ણ મૂલ્યાંકન હજુ બાકી છે.

સૌથી ચિંતાજનક કિસ્સો જર્મનીમાં છે, જે તેના ઠંડા અને વાદળછાયું ઉનાળા માટે જાણીતું છે. આ વર્ષે, ત્યાં ગરમીને કારણે રેકોર્ડ ૧૬,૦૦૦ મૃત્યુ થયા હતા. હવામાન સેવાએ વ્યાપક ચેતવણીઓ જારી કરી હતી, પરંતુ એક નવા અહેવાલમાં સૂચવવામાં આવ્યું છે કે જર્મનીના મકાન, ઠંડક, પાણી અને પરિવહન માળખાને એવી આબોહવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા હતા જે હવે અસ્તિત્વમાં નથી, અને તેની આરોગ્યસંભાળ વ્યવસ્થા પણ ગરમીનો સામનો કરવા માટે અયોગ્ય રીતે સજ્જ છે.

રસપ્રદ વાત એ છે કે, જ્યારે અલ નીનોએ યુરોપની અતિશય ગરમીમાં પ્રમાણમાં ઓછું યોગદાન આપ્યું છે, ત્યારે વાસ્તવિક ગુનેગાર આબોહવા પરિવર્તન છે, જેણે ગરમ દિવસોની સંખ્યામાં સાત ગણો વધારો કર્યો છે. આગામી ઉનાળામાં, અલ નીનો પહેલાથી જ 1.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસ ગરમ થયેલા વાતાવરણમાં ઓછામાં ઓછી 20 ટકા વધુ ગરમી ઉમેરશે, જેના કારણે ગરમ દિવસોની સંખ્યા વધુ થવાની શક્યતા છે.

ભારત અને પાકિસ્તાન પર સૌથી મોટો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે

ભારતીય વાચકો માટે આ વાસ્તવિક ચિંતાનો વિષય છે. અમેરિકા અને યુરોપમાં વિનાશની વાર્તાઓ દૂરની લાગે છે, પરંતુ અહેવાલ સીધો ભારત, પાકિસ્તાન અને બાકીના દક્ષિણ એશિયા તરફ નિર્દેશ કરે છે, જ્યાં આ વસંત અને ઉનાળામાં ગરમી સંબંધિત મૃત્યુમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની ધારણા છે. કારણ કે આ પ્રદેશ પહેલાથી જ વિશ્વનો સૌથી ગરમ અને સૌથી ગીચ વસ્તી ધરાવતો પ્રદેશ છે, તેથી સુપર અલ નીનોની અસર વધુ ગહન હોઈ શકે છે.

સંશોધકો હાલમાં દક્ષિણ એશિયાના એક અલગ, વધુ વિગતવાર અભ્યાસ પર કામ કરી રહ્યા છે, જેના પરિણામો હજુ પણ બાકી છે. પરંતુ અત્યાર સુધીના વલણો એટલા સ્પષ્ટ છે કે ભારત જેવા દેશોમાં ગરમી સંબંધિત તૈયારીઓ હવે મુલતવી રાખી શકાતી નથી, પછી ભલે તે હોસ્પિટલોમાં ઠંડક સુવિધાઓ હોય, બહાર કામ કરતા મજૂરો માટે કામના કલાકો બદલવા હોય, અથવા શહેરોમાં ગરમીના મોજાની ચેતવણી પ્રણાલીઓને મજબૂત બનાવવા હોય.

દુષ્કાળ, પૂર અને ભૂખમરાની ત્રિવિધ કટોકટી

અલ નીનો ફક્ત ગરમી સુધી મર્યાદિત નથી. પાણી અને ખાદ્યપદાર્થોની અછત સાથે દુષ્કાળ, પૂર, જંગલી આગ અને તોફાનોથી થતા મૃત્યુમાં પણ વધારો થવાની ધારણા છે. તોફાન અને જંગલી આગથી થતા મૃત્યુનો ચોક્કસ અંદાજ મુશ્કેલ છે, જોકે તે લગભગ નિશ્ચિત છે કે તેમની સંખ્યા ગરમીથી થતા મૃત્યુ કરતા ઘણી ઓછી હશે.

ખરો ખતરો પાણી અને ખાદ્યપદાર્થોની અછત છે, કારણ કે આ ઘણીવાર રોગોના ફેલાવા તરફ દોરી જાય છે. અલ ​​નીનો, મધ્ય પૂર્વ અને યુક્રેનમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષો સાથે, ખાદ્યપદાર્થોના ભાવમાં વધારો કર્યો છે, જેનાથી અનેક વર્ષના ખાદ્ય સંકટનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યું છે. વર્લ્ડ ફૂડ પ્રોગ્રામ (WFP) નો અંદાજ છે કે 2027 માં વધારાના 49 મિલિયન લોકો ગંભીર ભૂખમરાનો ભોગ બનશે.

આનો અર્થ એ છે કે આવતા વર્ષે આશરે 300 મિલિયન લોકો ગંભીર ભૂખમરાનો સામનો કરશે, જેનાથી રોગચાળો ફાટી નીકળવાનું જોખમ વધશે. લાંબા ગાળાના કુપોષણ શરીરની ચેપ સામે લડવાની ક્ષમતાને નબળી પાડે છે, અને ખાદ્ય કટોકટી ઘણીવાર લોકોને એવી પરિસ્થિતિઓમાં મૂકે છે જ્યાં રોગો વધુ સરળતાથી ફેલાય છે. દુષ્કાળ અથવા દુષ્કાળથી થતા મોટાભાગના મૃત્યુ સીધા ભૂખમરાથી થતા નથી, પરંતુ કુપોષણ અને નબળી જીવનશૈલી દ્વારા ઉત્તેજીત રોગો દ્વારા થાય છે.

જ્યારે ભૂખ રોગનો પ્રવેશદ્વાર બને

આનું એક મુખ્ય ઉદાહરણ સોમાલિયા છે. 2022માં ત્યાંના દુષ્કાળ પર વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન અને યુનિસેફ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા અભ્યાસમાં અંદાજ છે કે આશરે 43,000 વધારાના મૃત્યુ થયા હતા. અભ્યાસ મુજબ, આમાંના મોટાભાગના મૃત્યુ સીધા ભૂખમરાથી નહીં, પરંતુ કુપોષણ, નબળી આરોગ્ય સુવિધાઓ અને દૂષિત પાણી દ્વારા ફેલાયેલા ચેપી રોગોથી થયા હતા.

હવામાન પેટર્નમાં ફેરફાર કરીને, અલ નીનો ડેન્ગ્યુ, મેલેરિયા, રિફ્ટ વેલી તાવ અને કોલેરા જેવા રોગોના ફેલાવા માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ બનાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, 2015-16 ના મજબૂત અલ નીનોએ બ્રાઝિલ અને ઇન્ડોનેશિયા સહિત દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં અસામાન્ય રીતે ગરમ અને શુષ્ક હવામાન લાવ્યું, જેના કારણે ડેંગ્યુનો મોટો ફેલાવો થયો.

એક નવા અભ્યાસ મુજબ, મજબૂત અલ નીનો વર્ષો દરમિયાન ઇન્ડોનેશિયામાં ડેંગ્યુના કેસ લગભગ બમણા થયા. 2024 માં, જ્યારે અલ નીનો પ્રમાણમાં નબળો હતો, ત્યારે 270,000 ડેંગ્યુના કેસ અને 1,200 મૃત્યુ થયા હતા. નિષ્ણાતો માને છે કે દ્વીપસમૂહને કારણે ડેટા એકત્રિત કરવામાં મુશ્કેલીઓને ધ્યાનમાં રાખીને વાસ્તવિક સંખ્યા વધુ હોઈ શકે છે.

ખાદ્ય સુરક્ષા હવે વિલંબિત મુદ્દો નથી

સુપર અલ નીનોની આ ચેતવણી ફક્ત હવામાનશાસ્ત્રીય આગાહી નથી, પરંતુ આવનારા મહિનાઓ માટે સીધી તૈયારી માર્ગદર્શિકા છે. ગરમી, દુષ્કાળ, ભૂખમરો અને રોગ બધા એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે અને એકબીજાને વધુ ખરાબ કરે છે. આવી સ્થિતિમાં, ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી હવે કરતાં વધુ મહત્વપૂર્ણ ક્યારેય નહોતી, ખાસ કરીને ભારત જેવા દેશો માટે, જ્યાં લાખો લોકો પહેલેથી જ ગરમી અને કૃષિ અનિશ્ચિતતા વચ્ચે જીવી રહ્યા છે.