SIR વચ્ચે, સુપ્રીમ કોર્ટના જજનું મોટું નિવેદન, "જે પ્રોસેસ મતદાનના અધિકારને અટકાવતી હોય તે..."

Supreme Court Judge Ujjal Bhuyan on SIR: સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભૂયને વિવિધ રાજ્યોમાં ચાલી રહેલી સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા વચ્ચે એક મોટું નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે રવિવારે કહ્યું હતું કે લાખો ભારતીય નાગરિકોને તેમના મતદાનના અધિકારથી વંચિત રાખતી કોઈપણ પ્રક્રિયા હકીકતમાં મનસ્વી અને બંધારણીય વ્યવસ્થાનું ઉલ્લંઘન છે. કોઈપણ વાજબીપણું તેને યોગ્ય ઠેરવી શકાય નહીં.

હૈદરાબાદમાં NALSAR યુનિવર્સિટી ઓફ લો ખાતે એક કાર્યક્રમમાં બોલતા, જસ્ટિસ ભૂયને કહ્યું હતું કે ભારતીય બંધારણ બે પ્રકારના નાગરિકો માટે જોગવાઈ કરતું નથી. એક પ્રકારના નાગરિકો જેમને મતદાનનો અધિકાર છે અને બીજા પ્રકારના નાગરિકો જેમને મતદાનનો અધિકાર નથી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે કોઈપણ પ્રક્રિયા જે ભારતીય નાગરિકોને મતદાનના અધિકારથી સંપૂર્ણપણે વંચિત રાખે છે અને તેમને મતદાનના અધિકાર વિના નાગરિક બનાવે છે તે ભારતીય બંધારણની કલમ 326 અને 14નું ઉલ્લંઘન કરશે.

તો આવી પ્રક્રિયા ખરેખર મનસ્વી છે

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, જો કોઈ પ્રક્રિયાનું પરિણામ લાખો ભારતીય નાગરિકોને મતદાનના અધિકારથી વંચિત રાખવાનું હોય, એટલે કે, તેમને તેમના પોતાના દેશમાં બીજા વર્ગના નાગરિક બનાવવાનું હોય, મતદાનના અધિકાર વિનાના નાગરિક, તો આવી પ્રક્રિયા ખરેખર મનસ્વી છે. કંઈ પણ તેને ન્યાયી ઠેરવી શકે નહીં. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, આવી પ્રક્રિયા બંધારણની ભાવના પર હુમલો કરે છે અને, તેઓ એમ પણ કહેશે કે, ભારતનું બંધારણ જેના પર આધારિત છે તે બંધારણીય વ્યવસ્થાને નકારી કાઢે છે.

કલમ 326 સાથે બિલકુલ છેડછાડ કરી શકાતી નથી

સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશે એમ પણ કહ્યું હતું કે ભારતીય નાગરિકોનો મતદાનનો અધિકાર વિદેશી શાસન સામે ભારતના લાંબા સંઘર્ષ સાથે જોડાયેલો છે. તે ખૂબ જ સંઘર્ષ અને બલિદાન પછી પ્રાપ્ત થયેલી આપણી સ્વતંત્રતાનું ઉદાહરણ છે. કલમ 326 સાથે બિલકુલ છેડછાડ કરી શકાતી નથી. કોઈ પણ સત્તા આ કરી શકતી નથી. કોઈ પણ કોર્ટ તેને માફ કરી શકતી નથી. કોઈ પણ બંધારણથી ઉપર નથી.

SIR પ્રક્રિયા પર ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે ન્યાયાધીશની ટિપ્પણી

ખરેખર, ન્યાયાધીશ ભૂયાનની ટિપ્પણી મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે SIR પ્રક્રિયા પશ્ચિમ બંગાળ અને બિહાર સહિત અનેક રાજ્યોમાં તીવ્ર વિવાદમાં ફસાઈ છે. આ વિવાદ મુખ્યત્વે મતદાર યાદીઓમાંથી મોટી સંખ્યામાં નામો દૂર કરવા, દસ્તાવેજોની માંગ અને પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા પર કેન્દ્રિત છે.

SIR જૂન 2025માં બિહારમાં શરૂ થયું હતું અને બાદમાં તેને દેશભરના અનેક રાજ્યોમાં વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યું હતું. કમિશન જણાવે છે કે તેનો ઉદ્દેશ્ય મૃત, ડુપ્લિકેટ, સ્થાનાંતરિત અથવા અયોગ્ય મતદારોના નામ દૂર કરીને સ્વચ્છ અને વિશ્વસનીય મતદાર યાદી તૈયાર કરવાનો છે.

મજૂરો અને અન્ય લોકો માટે દસ્તાવેજો મેળવવા મુશ્કેલ

મે 2026માં, સુપ્રીમ કોર્ટે બિહારમાં SIRની કાયદેસરતાને સમર્થન આપ્યું હતું, તેને મુક્ત અને ન્યાયી ચૂંટણી સુનિશ્ચિત કરવાની પ્રક્રિયા ગણાવી હતી. જો કે, વિપક્ષે આ પ્રક્રિયાનો વિરોધ કર્યો છે, આરોપ લગાવ્યો છે કે આ પ્રક્રિયા મોટી સંખ્યામાં સાચા મતદારોના નામોને બાકાત રાખી રહી છે અને ગરીબો, સ્થળાંતર કરનારાઓ, મજૂરો અને અન્ય લોકો માટે દસ્તાવેજો મેળવવા મુશ્કેલ છે. વિરોધ પક્ષોએ કહ્યું છે કે આ પ્રક્રિયા દ્વારા તેમના પક્ષોના મતદારોના નામ કાઢી નાખવામાં આવી રહ્યા છે, જેથી ભાજપને ફાયદો થઈ શકે.