ચોમાસુ વિદાય થાય તે પહેલાં જ સંકટ! 10 વર્ષમાં સૌથી નીચા લેવલે પહોંચ્યા ડેમ, અનેક રાજ્યોમાં દુષ્કાળનો ભય

Gujarat Dam Water Levels: દેશભરમાં ચોમાસું હવે તેના અંતિમ તબક્કામાં છે. ચોમાસું હજુ વિદાય થયું નથી, પરંતુ એક મોટી ચિંતા ઉભી થઈ છે. જે વરસાદ ખેતરોને હરિયાળા અને બંધોને છલોછલ બનાવવાનો હતો તે ઘણા વિસ્તારોમાં પૂરતો નથી. પરિસ્થિતિ એવી છે કે દેશના મુખ્ય જળાશયોમાં પાણીનું લેવલ છેલ્લા 10 વર્ષમાં સૌથી નીચા લેવલે પહોંચી ગયું છે. દક્ષિણ ભારતથી લઈને ગુજરાત અને ઉત્તરપૂર્વ સુધીના ઘણા રાજ્યોમાં બંધ ઝડપથી સુકાઈ રહ્યા છે. જો આગામી દિવસોમાં પાણીનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ નહીં કરવામાં આવે તો ખેતીથી લઈને પીવાના પાણી સુધી દરેક વસ્તુ માટે ગંભીર સંકટ ઊભું થઈ શકે છે.

કેન્દ્રીય જળ આયોગ (CWC)ના તાજેતરના આંકડા અનુસાર, દેશના 178 મુખ્ય જળાશયોમાંથી માત્ર 70 ટકા જળાશયોમાં તેમની કુલ ક્ષમતામાં પાણી બાકી છે. 10 વર્ષની સરેરાશ 76.62 ટકા છે. ગયા વર્ષે, આ સમયે, આ જળાશયોમાં 79 ટકા પાણી હતું. CWCનો 24 સપ્ટેમ્બરનો અહેવાલ એવા સમયે આવ્યો છે, જ્યારે મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકના કેટલાક ભાગોમાં દુષ્કાળ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. પરિણામે, આગામી મહિનાઓમાં ખેતી, પીવાના પાણી અને વીજ ઉત્પાદન અંગે ચિંતા ઊભી થઈ શકે છે.

સૌથી વધુ પાણીની અછતનો સામનો કરી રહ્યું છે દક્ષિણ ભારત

દક્ષિણ ભારતમાં સૌથી વધુ પાણીની અછતનો સામનો કરી રહ્યું છે. આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા, કર્ણાટક, કેરળ અને તમિલનાડુ સહિત આ પ્રદેશના જળાશયોમાં હાલમાં તેમની કુલ ક્ષમતાના માત્ર 50 ટકા જ પાણી છે. દક્ષિણ ભારતના જળાશયોમાં હાલમાં 27.926 અબજ ઘન મીટર પાણી છે. ગયા વર્ષે, આ સમયે, આ આંકડો 87.25 ટકા હતો. આ ફક્ત એક વર્ષમાં પાણીના ભંડારમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો દર્શાવે છે.

ભારત હવામાન વિભાગ (IMD)ના નવા ડેટા અનુસાર, 28 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં દક્ષિણ ભારતમાં સામાન્ય કરતાં 23 ટકા ઓછો વરસાદ પડ્યો છે. ચોમાસાની ઋતુ પૂરી થવા આવી રહી છે, ત્યારે જળાશયો વરસાદથી ભરવાનો સમય ઝડપથી ઘટી રહ્યો છે.

CWC રિપોર્ટમાં દક્ષિણ, પૂર્વ અને ઉત્તર ભારતના 92 જળાશયો માટે પાણીની ઉપલબ્ધતામાં વિસંગતતા પણ છતી થાય છે. જ્યારે કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદ પડ્યો છે, ત્યારે ઘણા વિસ્તારોમાં હજુ પણ પાણીની અછતનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.

ગુજરાતમાં ઘણા ડેમ અડધાથી પણ ઓછા ભરાયા

ગુજરાતના ઘણા ડેમોમાં પાણીની સ્થિતિ પણ ચિંતાનો વિષય છે. સ્ટેટ ઇમરજન્સી ઓપરેશન્સ સેન્ટરના ડેટા અનુસાર, ગુજરાતના 206 ડેમોમાંથી 109 ડેમો તેમની કુલ ક્ષમતાના 50 ટકાથી ઓછા ભરાયા છે.

આમાંથી 73 ડેમો 25 ટકાથી ઓછા ભરાયા છે, જ્યારે 36 ડેમોમાં 25થી 50 ટકા પાણી ભરાયું છે. વધુમાં, 28 ડેમો 50થી 70 ટકા ભરાયા છે, જ્યારે 32 સંપૂર્ણપણે ભરાયા છે. ગુજરાતના તમામ જળાશયોમાં કુલ 400,946 મિલિયન ઘન ફૂટ પાણી છે, જે તેમની કુલ ક્ષમતાના 71.87 ટકા છે.

જો કે, ગુજરાતમાં સરદાર સરોવર ડેમો હાલમાં સારી સ્થિતિમાં છે. તેમાં 332033 મિલિયન ઘન ફૂટ પાણીનો સંગ્રહ છે, જે તેની કુલ ક્ષમતાના 99.39 ટકા છે. સરદાર સરોવર પ્રોજેક્ટ ગુજરાતમાં આશરે 1.85 મિલિયન હેક્ટર અને રાજસ્થાનમાં 240000 હેક્ટર જમીનને સિંચાઈ કરે છે. તે આશરે 3 કરોડ લોકોને પીવાનું પાણી પણ પૂરું પાડે છે.

પૂર્વીય અને ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યોમાં વરસાદની અછત

પૂર્વીય ભારતના જળાશયોમાં હાલમાં 16.157 અબજ ઘન મીટર પાણીનો સંગ્રહ છે, જે તેમની કુલ ક્ષમતાના આશરે 73 ટકા છે.

જ્યારે ઓડિશા અને પશ્ચિમ બંગાળના કેટલાક વિસ્તારોમાં સારો વરસાદ પડ્યો છે, ત્યારે પૂર્વીય અને ઉત્તરપૂર્વીય ભારતના ઘણા રાજ્યો હજુ પણ લગભગ 25 ટકા વરસાદની ઘટ અનુભવી રહ્યા છે.

ચોમાસાની ઋતુ 30 સપ્ટેમ્બરની આસપાસ સમાપ્ત થવાની તૈયારીમાં છે. આગામી સૂકા મહિનાઓ માટે જળાશયોમાં સામાન્ય કરતાં ઓછું પાણીનું લેવલ ચિંતાનું કારણ છે. આ સમસ્યા ખાસ કરીને એવા રાજ્યોમાં તીવ્ર બની શકે છે જે પહેલાથી જ ઓછો વરસાદ અનુભવી રહ્યા છે.

ચોમાસામાં ભારતના વાર્ષિક વરસાદના 70 ટકાથી વધુ વરસાદ પડે છે. આ વરસાદ ખેતી, પીવાના પાણી અને વીજળી ઉત્પાદન માટે જરૂરી જળાશયો અને અન્ય જળ સ્ત્રોતોને ફરીથી ભરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. ચોમાસાની વિદાય સાથે, આગામી થોડા મહિનામાં આ જળાશયોમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા પર ઘણું નિર્ભર રહેશે.